Leli phepha olunzulu by the Isikhungo Sekusasa Lesayensi, ithangi lokucabanga le-ISC, libhekana nesidingo esiphuthumayo sendlela entsha nesebenzayo yokuvikela isayensi kanye nabasebenzi bayo ngesikhathi sezinkinga zomhlaba. Ngezingxabano eziningi ezisabalele ezindaweni ezinkulu zezwe; ukwanda kwezehlakalo zesimo sezulu esibi ngenxa yokushintsha kwesimo sezulu; kanye nezingozi zemvelo njengokuzamazama komhlaba ezindaweni ezingalungiselelwe, lo mbiko omusha ubheka lokho esikufunde eminyakeni yamuva nje emizamweni yethu ehlangene yokuvikela ososayensi nezikhungo zesayensi ngezikhathi zobunzima.
“Okubalulekile ukuthi lo mbiko uqhamuke ngesikhathi lapho izikole, amanyuvesi, izikhungo zocwaningo nezibhedlela, zonke izindawo ezithuthukisa imfundo nocwaningo lwesayensi, beziyizindawo zezingxabano, zacekelwa phansi noma zonakaliswa ngesikhathi se-Ukraine, Sudan, Gaza nezinye. izinkinga. Thina emphakathini wesayensi kufanele sicabange ngokudala izimo ezivumela isayensi ukuthi iphile futhi iphumelele. "
Peter Gluckman, uMongameli woMkhandlu Wesayensi Yezizwe Zonke
Ukuvikela Isayensi Ezikhathini Zobunzima
I-International Science Council. (Februwari 2024). Ukuvikela Isayensi Ezikhathini Zobunzima. https://council.science/publications/protecting-science-in-times-of-crisis I-DOI: 10.24948 / 2024.01
Iphepha eligcwele Isifinyezo esiphezuluIphakamisa isethi esebenzayo yezinyathelo ezibambekayo, ezilandela izigaba zokusabela kosizo lwabantu, okuhloswe ukuthi zisetshenziswe ngokuhlanganyela abadlali ababekwe kahle kakhulu emphakathini nabazimele ohlelweni lwezemvelo lwesayensi yamazwe ngamazwe. Iphinde ihlonze ukuthi izinhlaka zenqubomgomo ezikhona zingathuthukiswa kanjani, okuhlanganisa nezichibiyelo ezithile zesivumelwano samanje samazwe ngamazwe kanye nemithethonqubo.
Inani lamanje lababaleki kanye nososayensi abafudukayo lingalinganiselwa ku-100,000 emhlabeni jikelele. Nokho, izindlela zethu zokuphendula zimane zisho isisombululo sesikhashana sengxenyana yalelo nani. Esikhathini lapho umhlaba udinga ngokuphuthumayo ulwazi oluvela kuzo zonke izingxenye zomhlaba ukuze ubhekane nezinselele zomhlaba wonke, ngeke silahlekelwe yikho konke lokho isayensi nokutshalwa kwezimali ocwaningweni.
“Ngalolu shicilelo olusha, iCentre for Science Futures ifisa ukuvala igebe elibalulekile ezingxoxweni ezimayelana nokuvikelwa kososayensi nesayensi ngesikhathi sezinkinga. Ucwaningo lunemininingwane yezinketho ze-ajenda yenqubomgomo yezizwe ngezizwe esebenza ngempumelelo, kanye nezinhlaka zezenzo izikhungo zesayensi ezingaqala ukusebenzisana nazo ngokushesha”
UMathieu Denis, inhloko yeCenter for Science Futures ye-International Science Council
Ihambisana ne-UNESCO Izincomo Zango-2017 Zesayensi Nabacwaningi Besayensi, iphepha lihlinzeka ngemininingwane engasiza ekulolongeni ukubonisana okuzayo phakathi kwezinhlelo zesayensi zomhlaba wonke nezikazwelonke mayelana nendlela yokwenza esincomweni se-UNESCO 2017.
Okuhambisana nephepha isethi ye-infographics nevidiyo epopayi ukukhombisa izenzo ezingathathwa umphakathi wesayensi kanye nababambiqhaza abafanelekile phakathi nesigaba ngasinye kwezintathu zokusabela kosizo lwabantu. Lezi zinto zinikezwe ilayisense ngaphansi kwe-CC BY-NC-SA. Ukhululekile ukwabelana, ukuzivumelanisa nokusebenzisa lezi zinsiza ngezinjongo okungezona ezokuthengisa.
I-ISC inxusa izikhungo zesayensi zomhlaba wonke, ohulumeni, izikhungo zemfundo ephakeme, izisekelo, kanye nomphakathi wesayensi obanzi ukuthi wamukele izincomo ezishiwo kokuthi “Ukuvikela Isayensi Ngezikhathi Zenhlekelele”. Ngokwenza kanjalo, singakwazi ukufaka isandla kusistimu yezemvelo eqinile, esabelayo, nelungiselelwe ngokwengeziwe ekwazi ukumelana nezinselele zekhulu lama-21.
? Yabelana nathi futhi uhlanganyele nathi emizamweni yethu yokwakha umkhakha wesayensi oqinile. Thwebula ikhithi yethu yokukhulisa abezindaba nabalingani futhi ubone ukuthi ungasiza kanjani.
Okutholwe okubalulekile kwaleli phepha kuhlelwe ngokuhambisana nezigaba zokusabela kosizo lwabantu: vimbela futhi ulungiselele (isigaba sangaphambi kwenhlekelele), vikela (isigaba sokusabela kwenhlekelele), futhi wakhe kabusha (isigaba sangemuva kwenhlekelele). Isifinyezo semiphumela eyinhloko sinikezwa ngezansi:
Ukuvimbela kanye nokulungela (isigaba sangaphambi kwenhlekelele)
Vikela (isigaba sokuphendula inkinga)
Yakha kabusha (isigaba sangemuva kwenhlekelele)
Okutholwe emsebenzini wethu kuze kube manje kusikisela ukuthi kaningi, impendulo yomphakathi wesayensi enkingeni ihlala ingaxhumene, isikhashana, isebenza futhi ingaphelele. Ngokuthatha indlela esheshayo, yomhlaba wonke kanye nomkhakha wonke wokwakha ukusimama komkhakha wesayensi, isibonelo ngokusebenzisa uhlaka lwenqubomgomo entsha, singakwazi ukubona kokubili ukubaluleka kwezimali nezenhlalakahle kwesayensi nomphakathi obanzi.
Isithombe seNational Museum yaseBrazil ngu AllisonGinadaio on Unsplash.