bhalisela

Iphepha lokusebenza

Ukuvikela Isayensi Ezikhathini Zobunzima

UMkhandlu Wesayensi Wamazwe Ngamazwe umemezela ukukhululwa koshicilelo lwawo olufika ngesikhathi, Ukuvikela Isayensi Ezikhathini Zezinhlekelele: Sikuyeka kanjani ukusabela, futhi sikhuthale?

Leli phepha olunzulu by the Isikhungo Sekusasa Lesayensi, ithangi lokucabanga le-ISC, libhekana nesidingo esiphuthumayo sendlela entsha nesebenzayo yokuvikela isayensi kanye nabasebenzi bayo ngesikhathi sezinkinga zomhlaba. Ngezingxabano eziningi ezisabalele ezindaweni ezinkulu zezwe; ukwanda kwezehlakalo zesimo sezulu esibi ngenxa yokushintsha kwesimo sezulu; kanye nezingozi zemvelo njengokuzamazama komhlaba ezindaweni ezingalungiselelwe, lo mbiko omusha ubheka lokho esikufunde eminyakeni yamuva nje emizamweni yethu ehlangene yokuvikela ososayensi nezikhungo zesayensi ngezikhathi zobunzima.

“Okubalulekile ukuthi lo mbiko uqhamuke ngesikhathi lapho izikole, amanyuvesi, izikhungo zocwaningo nezibhedlela, zonke izindawo ezithuthukisa imfundo nocwaningo lwesayensi, beziyizindawo zezingxabano, zacekelwa phansi noma zonakaliswa ngesikhathi se-Ukraine, Sudan, Gaza nezinye. izinkinga. Thina emphakathini wesayensi kufanele sicabange ngokudala izimo ezivumela isayensi ukuthi iphile futhi iphumelele. "

Peter Gluckman, uMongameli woMkhandlu Wesayensi Yezizwe Zonke

Ukuvikela Isayensi Ezikhathini Zobunzima

I-International Science Council. (Februwari 2024). Ukuvikela Isayensi Ezikhathini Zobunzima. https://council.science/publications/protecting-science-in-times-of-crisis I-DOI: 10.24948 / 2024.01

Iphepha eligcwele Isifinyezo esiphezulu

Iphakamisa isethi esebenzayo yezinyathelo ezibambekayo, ezilandela izigaba zokusabela kosizo lwabantu, okuhloswe ukuthi zisetshenziswe ngokuhlanganyela abadlali ababekwe kahle kakhulu emphakathini nabazimele ohlelweni lwezemvelo lwesayensi yamazwe ngamazwe. Iphinde ihlonze ukuthi izinhlaka zenqubomgomo ezikhona zingathuthukiswa kanjani, okuhlanganisa nezichibiyelo ezithile zesivumelwano samanje samazwe ngamazwe kanye nemithethonqubo.

Inani lamanje lababaleki kanye nososayensi abafudukayo lingalinganiselwa ku-100,000 emhlabeni jikelele. Nokho, izindlela zethu zokuphendula zimane zisho isisombululo sesikhashana sengxenyana yalelo nani. Esikhathini lapho umhlaba udinga ngokuphuthumayo ulwazi oluvela kuzo zonke izingxenye zomhlaba ukuze ubhekane nezinselele zomhlaba wonke, ngeke silahlekelwe yikho konke lokho isayensi nokutshalwa kwezimali ocwaningweni.

“Ngalolu shicilelo olusha, iCentre for Science Futures ifisa ukuvala igebe elibalulekile ezingxoxweni ezimayelana nokuvikelwa kososayensi nesayensi ngesikhathi sezinkinga. Ucwaningo lunemininingwane yezinketho ze-ajenda yenqubomgomo yezizwe ngezizwe esebenza ngempumelelo, kanye nezinhlaka zezenzo izikhungo zesayensi ezingaqala ukusebenzisana nazo ngokushesha”

UMathieu Denis, inhloko yeCenter for Science Futures ye-International Science Council

Ihambisana ne-UNESCO Izincomo Zango-2017 Zesayensi Nabacwaningi Besayensi, iphepha lihlinzeka ngemininingwane engasiza ekulolongeni ukubonisana okuzayo phakathi kwezinhlelo zesayensi zomhlaba wonke nezikazwelonke mayelana nendlela yokwenza esincomweni se-UNESCO 2017.


Izinsiza ezengeziwe: Infographics nevidiyo

Okuhambisana nephepha isethi ye-infographics nevidiyo epopayi ukukhombisa izenzo ezingathathwa umphakathi wesayensi kanye nababambiqhaza abafanelekile phakathi nesigaba ngasinye kwezintathu zokusabela kosizo lwabantu. Lezi zinto zinikezwe ilayisense ngaphansi kwe-CC BY-NC-SA. Ukhululekile ukwabelana, ukuzivumelanisa nokusebenzisa lezi zinsiza ngezinjongo okungezona ezokuthengisa.


Dlala ividiyo

Ukubizelwa esenzweni

I-ISC inxusa izikhungo zesayensi zomhlaba wonke, ohulumeni, izikhungo zemfundo ephakeme, izisekelo, kanye nomphakathi wesayensi obanzi ukuthi wamukele izincomo ezishiwo kokuthi “Ukuvikela Isayensi Ngezikhathi Zenhlekelele”. Ngokwenza kanjalo, singakwazi ukufaka isandla kusistimu yezemvelo eqinile, esabelayo, nelungiselelwe ngokwengeziwe ekwazi ukumelana nezinselele zekhulu lama-21.

? Yabelana nathi futhi uhlanganyele nathi emizamweni yethu yokwakha umkhakha wesayensi oqinile. Thwebula ikhithi yethu yokukhulisa abezindaba nabalingani futhi ubone ukuthi ungasiza kanjani.


Ukuthola okusemqoka

Okutholwe okubalulekile kwaleli phepha kuhlelwe ngokuhambisana nezigaba zokusabela kosizo lwabantu: vimbela futhi ulungiselele (isigaba sangaphambi kwenhlekelele), vikela (isigaba sokusabela kwenhlekelele), futhi wakhe kabusha (isigaba sangemuva kwenhlekelele). Isifinyezo semiphumela eyinhloko sinikezwa ngezansi:

Ukuvimbela kanye nokulungela (isigaba sangaphambi kwenhlekelele)

  1. Ukujulisa ukwesekwa kwesayensi ngokusebenzisa inqubomgomo nezinhlaka zezenzo ezivikela noma ezithuthukisa uxhaso, ukufinyelela kanye nokuxhumana; lokhu kusiza ekwakheni ukwesekwa kwesayensi futhi kunciphise amathuba okuba nomthelela wokuhlaselwa kwezombusazwe, imikhankaso yokukhipha ulwazi olungalungile noma ukuncishiswa kwezimali.
  2. Ukuthuthukisa inethiwekhi yomuntu siqu neyesikhungo yesayensi ekhona ngaphambi kwenhlekelele kwandisa ukuqina nokulungela kwabantu kanye nezikhungo ngokufanayo.
  3. Ukunqanyulwa kokuxhumana phakathi kwabathatha izinqumo bezemfundo nesayensi kanye nezingcweti ezisebenza engcupheni kukhulisa amathuba ezinhlekelele ezithinta amasistimu esayensi.
  4. Umphakathi wesayensi uyazabalaza ukuhumusha ubungcweti bawo ekuhloleni ubungozi ube nezindlela ezihleleke kakhudlwana ezingozini ezibhekene nomkhakha ngokwawo. Izithiyo zesistimu nezamasiko zinciphisa amandla obuholi obusebenzayo, ukuhlela kanye nokwenza izinqumo.
  5. Ososayensi kufanele babambe iqhaza ekuthathweni kwezibonelelo kanye nokuphatha ukuze bakhe izinhlelo zesayensi eziqinile, ikakhulukazi lapho bebona khona ubungozi obubalulekile emkhakheni ongalungiswanga.

Vikela (isigaba sokuphendula inkinga)

  1. Ubumbano lokusekela labo abakhahlanyezwe yizinhlekelele bukhona. Amazinga omhlaba abikezelwa kakhudlwana kanye nezindlela zokwabelana ngolwazi ezihlanganisa amazwi endawo ziyadingeka ukuze kusizwe abalingisi besayensi bahlangabezane nezidingo zalabo abathintekile.
  2. Ukufakwa kwedijithali kuvumela ukuzimela kwedatha, ukuhamba okukhulu kanye nokusabela okuvumelana nezimo ezibucayi. Ukugcinwa okuphephile nokutakulwa kwezinqolobane kuqinisekisa ukuqhubeka kwezemfundo, amasiko kanye nomlando.
  3. Ngesikhathi senhlekelele enkulu, imali yomphakathi ivame ukudluliselwa ezintweni ezibalulekile ngaphandle kwesayensi. Lokhu kubeka amaholo, izibonelelo zocwaningo nezinye izinhlobo zokwesekwa kwesayensi engcupheni. Kudingeka ezinye izindlela zokuxhasa ngemali eziguquguqukayo ukuze kugcwaliswe lezi zikhala.
  4. Izinhlelo eziguquguqukayo namamodeli oxhaso avumela izinguquko endaweni, kanye nokubamba iqhaza okukude nokuphakathi komuntu, kusiza ososayensi ukuthi baqhubeke nomsebenzi wabo, futhi banike amandla 'ukujikeleza kobuchopho'.

Yakha kabusha (isigaba sangemuva kwenhlekelele)

  1. Ukuqinisekisa ukuthi isayensi nocwaningo kuyinto ehamba phambili ezinhlelweni zokubuyisela kabusha kuzosheshisa ukuqoqwa kolwazi oluwusizo, kuqinisekise ukuqeqeshwa kochwepheshe bendawo kanye nosolwazi, futhi kusekele ukubuyisana kanye nomuzwa wokuba ngabathile. Ubambiswano lwesayensi lwamazwe ngamazwe kanye nemikhakha ehlukene lungabamba iqhaza elibalulekile ekuhleleni kwangemva kwenhlekelele kanye nokucela ukubambisana nabadlali bentuthuko.
  2. Izikhuthazo zobungcweti kwezesayensi zinikeza ugqozi oluncane kososayensi nezikhungo ukuthi bazibandakanye ekusebenzisaneni kwangemva kwenhlekelele okugxile ekuqiniseni amandla noma okunezinjongo ezingezona ezesayensi ngokusobala.
  3. Lapho imibono kanye nezinto ezithakaselwayo zihambisana phakathi kwabadlali basekhaya nabamazwe ngamazwe, akhona amathuba okuba kube nezinguquko kanye noguquko lwangemva kwenhlekelele. Ososayensi bendawo kufanele babambe iqhaza ekubumbeni ukululama. Kungasiza ukugwema ukubekwa kwamamodeli angaphandle emiphakathini yendawo yesayensi nezinhlelo zesayensi.
  4. Isigaba sokwakha kabusha sidala ithuba lokuqhubekisela phambili i-ajenda yesayensi evulekile futhi, kule nqubo, sisekela ukutholwa kososayensi abathintekile ngokuhlanganiswa okukhudlwana kumanethiwekhi omhlaba kanye nokufinyelela okulungile ezinkundleni zesayensi, imishini kanye nobuchwepheshe.

Okutholwe emsebenzini wethu kuze kube manje kusikisela ukuthi kaningi, impendulo yomphakathi wesayensi enkingeni ihlala ingaxhumene, isikhashana, isebenza futhi ingaphelele. Ngokuthatha indlela esheshayo, yomhlaba wonke kanye nomkhakha wonke wokwakha ukusimama komkhakha wesayensi, isibonelo ngokusebenzisa uhlaka lwenqubomgomo entsha, singakwazi ukubona kokubili ukubaluleka kwezimali nezenhlalakahle kwesayensi nomphakathi obanzi.


Isithombe seNational Museum yaseBrazil ngu AllisonGinadaio on Unsplash.