Ikhaya / Publications / Idatha ne-AI yesayensi:...
Iphepha lokusebenza
Idatha ne-AI yesayensi: Okucatshangelwayo okubalulekile
Leli phepha linikeza umbono omfishane wezinto zobuchwepheshe, zezimiso zokuziphatha nezemvelo okufanele zicatshangelwe lapho kulungiselelwa idatha yesayensi yobuhlakani bokwenziwa (AI), nokuthi lezi zici zihambisana kanjani nomnyakazo 'weSayensi Evulekile'. Ulwazi olwethulwe lubalulekile kubacwaningi, abasebenza ngedatha, izinhlangano zesayensi kanye nabakhi bezinqubomgomo zesayensi.
Isigaba sokuqala yethula imiqondo eyisisekelo iphinde ixoxe ngezinzuzo nezinselelo zokwenza idatha yesayensi ilungele i-AI.
Isigaba sesibili ihlola ukucatshangelwa okubalulekile kokulungela idatha ye-AI, futhi ngokuphambene, i-AI ukuze ilungise idatha. Sakhela phezu kwamazinga edatha kuyilapho sidingida ukucatshangelwa okuqondile kwe-AI njengokufundeka komshini kanye nokunciphisa ukuchema, kuyilapho sigqamisa ukucatshangelwa kwezimiso zokuziphatha nezemvelo mayelana nokulungela idatha ye-AI kusayensi.
Ingxenye yesithathu ixoxa ngokulungela idatha ngaphakathi kohlaka lwe-Open Science, yethula izifundo zezibonelo ezimbili ezibonisa ukuthi imikhuba ye-Open Science ingasekela kanjani ukulungela i-AI ocwaningweni lwesayensi.
Izincomo
- Ukuhlangana kohlaka lwedatha namazinga akhona, isibonelo, i-FAIR-R ne-Croissant, kufanele isetshenziswe ososayensi nabaphathi bedatha.
- Izakhiwo zokuphatha idatha kufanele idlulele ngalé kwamazinga ezobuchwepheshe ukuze kuthuthukiswe ukulingana, ukufinyelela kuzinsiza zokubala, kanye nokwakhiwa kwamandla.
- Ukutshalwa kwezimali kwingqalasizinda yedatha nokuthuthukiswa kwamakhono iyimfuneko yokusetshenziswa okuphumelelayo nokuncintisana kwe-AI kwezesayensi.
- Ukuqashelwa kwe imisebenzi yokuphatha idatha kwezesayensi, kanye nezisusa zokukhuthaza lawa makhono, kuyindlela eyisisekelo yokuqaliswa kokutshalwa kwezimali okungenhla.
Idatha ne-AI yesayensi: Okucatshangelwayo okubalulekile
September 2025
I-DOI: 10.24948 / 2025.11
Lo msebenzi wenziwa ngosizo lwemali evela ku-International Development Research Centre (IDRC), e-Ottawa, eCanada. Imibono evezwe lapha ayimele ngempela leyo ye-IDRC noma Ibhodi layo Lababusi.