bhalisela

Isicelo Sokuhlomisa Isayensi Ngekusasa Lamazwe Olwandle Olukhulu

Isicelo esiphuthumayo sokwenyuka kokusekelwa kwamazwe ngamazwe nokusebenzisana kwesayensi Eziqhingini Ezincane Ezisathuthuka (i-SIDS) sikhishwe esimemezelweni seKomidi Lokubonisana le-International Science Council (ISC) SIDS ngaphambi kweNgqungquthela Yesine Yezizwe Ngezizwe nge-SIDS e-Antigua nase-Barbuda.

I-ST. JOHN'S, ANTIGUA AND BARBUDA, 27 MAY 2024

The IKomidi Lokuxhumanisa le-ISC SIDS, ezinikele ekuqiniseni ukumelwa komphakathi wesayensi we-Small Island Developing States (SIDS) ngaphakathi kwe-International Science Council (ISC), ihlangane ngaphambi komhlangano. Ingqungquthela ye-SIDS4 iqala namuhla e-Antigua naseBarbuda. Lolu hlelo luhlose ukuqinisekisa ukuthi amazwi omphakathi wesayensi we-SIDS ayazwakala, kanye nokuthi ucwaningo lwabo lubekwe obala kubakhi bezinqubomgomo bomhlaba.

Ngosizo oluqinile oluvela Ezindaweni Ezigxilwe kuzo ze-ISC ze I-Asia kanye nePacific, Futhi I-Latin America kanye neCaribbean, IKomidi lethule isimemezelo esinamandla esisho ukuthi nakuba iqembu elisengozini yemvelo nezomnotho laseziQhingini zaseCaribbean, i-Pacific, i-Atlantic kanye ne-Indian Oceans kanye noLwandle LwaseNingizimu neChina lihamba phambili ekuzivumelaniseni nezimo, ukusekelwa okwengeziwe kwesayensi kuyadingeka ukuze ukuqinisekisa ukuqina kwazo okuqhubekayo kanye nentuthuko esimeme.

IKomidi Lokubonisana le-ISC SIDS limema bonke ochwepheshe, ososayensi, nezikhungo ezithintekayo noma ezixhumene ne-SIDS ukuthi zigunyaze isimemezelo kusukela kwethulwa Ingqungquthela Ye-SIDS4 ngoMsombuluko zingama-27 kuNhlaba wezi-2024 nangale kwalokho.  

Amazwe asathuthuka e-Small Island, abuye aziwe ngokuthi yi-Large Ocean States (LOS), abhekene nezinselele ezihlukile ngenxa yezindawo zawo, imvelo, kanye nezici zenhlalo-mnotho. Naphezu kwalezi zingqinamba, i-SIDS ibonisa ukukhuthazela okuphawulekayo futhi ihola indlela ekuthuthukisweni okusimeme, ukuphayona okuzivumelanisa nezimo nokwakhiwa kokuqina phakathi kwezingozi ezikhona. 

Lesi Simemezelo sigcizelela iqhaza elibalulekile lesayensi nobuchwepheshe ekubhekaneni nomthelela ongefani wokuguquguquka kwesimo sezulu ku-SIDS, okuhlanganisa nokukhuphuka kwezinga lolwandle, izehlakalo zesimo sezulu esibi kakhulu, nokuguguleka kogu. Isayensi inikeza izixazululo ezisekelwe ebufakazini ezidingekayo ukuze kube nempumelelo eqinile, kusukela ekudambiseni imithelela yesimo sezulu kuya ekuthuthukiseni ukuvikeleka kokudla kanye nokukhipha amandla avuselelekayo. 

UMark Wuddivira, ilungu leKomidi Lokubonisana le-ISC SIDS kanye noMongameli weCaribbean Academy of Sciences, wathi, “Isimemezelo esivela eKomitini Yokubonisana ye-ISC SIDS sikhuluma ngomnyombo walokho esikulwela eLarge Ocean States. Ukuqina kwethu nobuhlakani kubalulekile njengoba sibhekene nezinselele eziyingqayizivele. Ngokutshala imali kwezesayensi nobuchwepheshe kanye nokugqugquzela ukubambisana kwamazwe ngamazwe, singaguqula ubuthakathaka bethu bube amandla futhi siholele zonke iziqhingi ekusaseni eliqhakazile. Lesi simemezelo siwukukhalela ubumbano, ukusungula izinto ezintsha, kanye nenqubekelaphambili. Simema bonke ososayensi kwa-SIDS4 nangale kwayo ukuthi bahlanganyele nathi, bakhuthaze lolu bizo lwesenzo, futhi sisebenzisane ukwakha ikusasa elisimeme neliqhakazile lazo zonke izizwe eziqhingini.” 

Salome Taufa, ilungu leKomidi Lokubonisana le-ISC SIDS kanye Nomeluleki Wohlelo e-Pacific Islands Forum Secretariat eFiji, bagcizelela ukubaluleka kokuqashelwa komhlaba wonke nokusekelwa kososayensi be-SIDS. "Lesi Simemezelo sigcizelela isidingo sokuletha umsebenzi wososayensi be-SIDS kanye nabaphathi bolwazi lwendabuko endaweni ebonakalayo emhlabeni," kusho uSalome Taufa. “Ngokwakha izinkundla namanethiwekhi afanelekile, singakwazi ukuxhumana nabaxhasi bamazwe ngamazwe, sigqamise ucwaningo olubalulekile kanye nezimpumelelo ezivela emiphakathini yethu, futhi sichaze izinto eziza kuqala ocwaningweni lwethu. Sinxusa bonke ososayensi kwa-SIDS4 ukuthi basekele lolu hlelo futhi basize ukukhulisa amazwi ochwepheshe bethu basendaweni.” 

Lesi simemezelo siwubizo esenzweni sokwesekwa okwengeziwe kocwaningo lwesayensi, imizamo yokwakha amandla, kanye nokudluliselwa kobuchwepheshe. Ikhuthaza ubudlelwano namanethiwekhi okwabelana ngolwazi ukuze kuthuthukiswe ubuchwepheshe besayensi bendawo futhi kube lula ukubambisana phakathi kwe-SIDS, amazwe anemali engenayo ephezulu, nezinhlangano zamazwe ngamazwe. Lesi Simemezelo siphinde futhi sicele ukubhekana nokungafani phakathi kwezinto eziza kuqala kubaxhasi kanye nezidingo ze-SIDS kanye nokwenza ngcono ukubonakala kososayensi be-SIDS kanye nabaninilwazi bendabuko kanye nabasendaweni. 

IKomidi Lokubonisana le-ISC SIDS limema bonke ochwepheshe, ososayensi, nezikhungo ezithintekayo noma ezixhumene ne-SIDS ukuthi zigunyaze isimemezelo kusukela kwethulwa Ingqungquthela Ye-SIDS4 ngoMsombuluko zingama-27 kuNhlaba wezi-2024 nangale kwalokho.  


Ukusuka Ogwini kuya ku-Horizons: Ukunika amandla Isayensi ngekusasa le-Large Ocean States

Lesi simemezelo seKomidi Lokuxhumanisa le-ISC SIDS sibiza ukwesekwa kwamazwe ngamazwe nokubambisana okwengeziwe ukuze kuthuthukiswe ukubonakala, amandla, kanye nokuhlanganiswa kwesayensi ku-SIDS, kuqhubekisele phambili intuthuko eqhubekayo kanye nokuqina lapho kubhekene nezinselele eziyingqayizivele.

I-International Science Council, 2024. Ukusuka Ogwini kuya ku-Horizons: Ukunika amandla Isayensi ngekusasa le-Large Ocean States. Paris, International Science Council.


Call to Action kusukela emphakathini wesayensi we-SIDS

NGEMNOTHO OMNOTHO OMNOTHO OPHUMELELAYO, OZINIKELE, OBUSHA AMA-SIDS

  • Ngokubona isidingo esiphuthumayo sezenzo ezihlangene kanye nokubambisana kwamazwe ngamazwe ukusekela intuthuko esimeme ye-SIDS;
  • Ukuzibophezela ekubekeni phambili isayensi nobuchwepheshe njengezisusa eziyinhloko zokusungula izinto ezintsha, ukuqina, kanye nokukhula okubandakanyayo ku-SIDS;
  • Ukuzibophezela ekubekeni phambili isayensi nobuchwepheshe njengezisusa eziyinhloko zokusungula izinto ezintsha, ukuqina, kanye nokukhula okubandakanyayo ku-SIDS;
  • Ukukhuthaza ubudlelwano namanethiwekhi okwabelana ngolwazi ukuze kwakhiwe ubungcweti besayensi bendawo kanye nokwenza lula ukusebenzisana phakathi kwe-SIDS, amazwe anemali engenayo ephezulu, nezinhlangano zamazwe ngamazwe, ukuthuthukisa ukuba khona kwe-SIDS ezingxoxweni zomhlaba wonke nasezinqubweni zokuthatha izinqumo.

NGOKUQINISILE IZIHLELO ZESAYENSI

  • Ukuxazulula ukungafani phakathi kwalokho abanikeli abakulungele ukukuxhasa nalokho amazwe e-SIDS angase akubheke njengokubalulekile kwawo, kubukela phansi ukuthuthukiswa kwamandla ku-SIDS;
  • Ukuhlinzeka ngemihlangano yokucobelelana ngolwazi yokwakha amandla nezinhlelo zokuqeqesha kubacwaningi be-SIDS, kusizakale amathuba okuxhumana phakathi kwabacwaningi be-SIDS nabangase babe ngabaxhasa ngezimali ngezingqungquthela, izingqungquthela, nezinkundla ezibonakalayo;
  • Ukuthuthukisa ukubonakala kososayensi be-SIDS kanye nabaphathi bolwazi bomdabu nabasekhaya kubaxhasi bamazwe ngamazwe ngokusungulwa kwezinkundla noma amanethiwekhi okukhombisa ubuchwepheshe bocwaningo kanye nempumelelo evela ku-SIDS;
  • Ukunxusa ohulumeni, ama-ejensi ezizwe ngezizwe, nezinhlangano ezisiza umphakathi ukuba babele izinsiza kanye noxhaso ukuze kusekelwe izinto ezibalulekile ocwaningweni lwesayensi lwe-SIDS, kuyilapho futhi kusungulwa izindlela eziqhubekayo zokuqinisekisa ukwesekwa okuqhubekayo, okudlulela ngale kwezenzakalo ezenzeka kanye njenge-SIDS4.

Sekela Isimemezelo

IKomidi Lokuxhumanisa le-ISC SIDS lifuna ukusekelwa yizo zonke izifundiswa, ososayensi, abacwaningi, onjiniyela, abenzi bezinqubomgomo, nezinhlangano ezihilelekile noma ezixhumene ne-SIDS ukuze zigunyaze Isimemezelo sabo. Ngalokhu ngisayina iSimemezelo njengo:
Igama
Ibuphi ubunjalo bobulili obukhomba kakhulu?
Ungathanda ukuthi igama lakho nezwe lenziwe esidlangalaleni njengomsekeli weSimemezelo?
Ngiyavuma ukuthola izincwadi zezindaba nezibuyekezo zomkhankaso ezivela kuNobhala we-ISC (ngingazikhipha ohlwini noma nini)

Bona inqubomgomo yobumfihlo ye-ISC lapha: Council.science/privacy-policy


Oxhumana naye

James Waddell

James Waddell

Isikhulu Sesayensi kanye Nesikhulu Sokuxhumana se-ISC eNew York

Umkhandlu Wezesayensi Wamazwe Omhlaba

James Waddell

Funda kabanzi mayelana ne-ISC ku-SIDS4

I-International Science Council eNgqungqutheleni ye-SIDS4
Zitholele ukuthi i-ISC isebenza kanjani ukuhlanganisa umphakathi wesayensi ku-SIDS futhi uqinisekise ukuthi ucwaningo mayelana nokusuka ku-SIDS kwaziswa abenzi benqubomgomo bomhlaba. UMkhandlu uzophinde ugcizelele ukubaluleka kwesayensi nobuchwepheshe ukuze kuphunyeleliswe i-Ajenda yowezi-2030 kanye nama-SDG kulawa mazwe, kanye nendima yobuholi amazwe e-SIDS ayidlalayo ekubuseni kwemvelo emhlabeni wonke kanye nentuthuko esimeme.