bhalisela

Abacwaningi basePacific babhekana nenkinga yesimo sezulu kusukela olwandle kuya ekilasini ngezibonelelo zokuqala zeTupu

Amaqembu ayisithupha ocwaningo aphesheya kwezilwandle anikezwe imiklomelo I-Regional Focal Point yoMkhandlu Wezesayensi Womhlaba Wonke uxhaso lokubhekana nezinselele eziphuthumayo kakhulu zasePacific, kusukela ekuthuthukisweni kwezomnotho kwabesifazane kuya ekusindeni kwama-coral reef. 31 Mashi 2026

Kumntwana wesikole waseSamoa ohlezi ekilasini elishisayo, noma owesifazane ongumdobi waseFiji ohamba olwandle olukhuphukayo, ukuguquka kwesimo sezulu akuyona ingozi engaqondakali; kushesha futhi kuyimfihlo kakhulu. Kodwa-ke kaningi, isayensi eyenzelwe ukuphendula kulezi zimo iye yazishaya indiva okuhlangenwe nakho okuphilayo kwale miphakathi yasePacific. Lokhu sekuqala ukushintsha.

Njengoba kumenyezelwe namuhla, abamukeli bokuqala beTupu Pacific Research Grant bahlanganisa ubudlelwano obusha obuyisithupha bocwaningo obubeka ubuholi, ulwazi, kanye nezinto eziza kuqala ePacific enhliziyweni yesenzo sokushintsha kwesimo sezulu esifundeni.

Ixhaswe yi-International Science Council Regional Focal Point for Asia and the Pacific (ISC RFP-AP) ngokusekelwa yi-Australian Government of Industry, Science and Resources, lezi zibonelelo zihlanganisa ukuqapha ama-coral reef, amabhizinisi abesifazane, impilo yokushisa kwezingane, amandla ahlanzekile, umnotho ojikelezayo, kanye nokuphepha kwamanzi. I-Pacific Islands Universities Regional Network (PIURN) yayibambisene kakhulu kulesi sinyathelo.

"IPacific isesigabeni sokuqala sokushintsha kwesimo sezulu, futhi lolu hlelo luqinisekisa ukuthi isayensi ephendula kuleyo nkinga iholwa abacwaningi basePacific kanye nokuqonda kwabo okujulile ngezinselelo esibhekene nazo,"

kusho uRonit Prawer, uMqondisi we-ISC Regional Focal Point for Asia and the Pacific.

"Kuphinde kubonise amandla okubambisana kwesifunda. Ngokusebenza ndawonye emazweni, ezikhungweni nasezifundweni, singasekela ucwaningo oluqhutshwa endaweni kanye nolubalulekile emhlabeni jikelele. Laba bantu bokuqala abathole izibonelelo zeTupu bamele umsebenzi omusha, oqhutshwa ngumphakathi ohlose ukubhekana nalezi zinselele kusukela phansi. Asikwazi ukuziqhenya ngokusekela la maqembu."

UCatherine Ris, uMongameli weNyuvesi yaseNew Caledonia kanye noSihlalo weKomidi Lokukhetha, uthe iKomidi libhekene nomsebenzi onzima kodwa amaphrojekthi akhethwe ekugcineni aqukethe ubudlelwano obuqinile obubhekana nezinto eziza kuqala esifundeni.

“Ngenxa ye-ISC, uhlelo lwe-Tupu Pacific Research Grants luvumele ukuvela kwenani elikhulu lamaphrojekthi amaningi avela ekubambisaneni okucebile okuhlanganisa ulwazi oluhlukahlukene lwamalungu e-PIURN,” kusho yena.

Abamukeli abayisithupha bahlanganisa:

Igama lephrojekthiUmlingani oholayo/onikezwa umklomeloUmlingani wePacificUmlingani wase-AustraliaUmlingani wangaphandle
Ukusekela osomabhizinisi besifazane eFiji naseTonga: Umbono womnotho oluhlaza okwesibhakabhaka  UDkt Shalini Singh – Inyuvesi Kazwelonke yaseFiji  UDkt. Tangikina Moimoi Steen – Inyuvesi Kazwelonke yaseTonga  UDkt Jane Menzies, A/Solwazi Saskia de Klerk kanye noDkt Melissa Innes – Inyuvesi yaseSunshine Coast  U-Assoc Pr Matevz Raskovic – I-Auckland University of Technology  
Ukushisa, umswakama kanye nempilo yengane: Ukuqoqa idatha eyisisekelo ngemiphumela yokushisa, umswakama kanye nokushintsha kwesimo sezulu ezinganeni zesikole ePacific  U-Assoc Pr Roannie Ng Shiu - Inyuvesi Kazwelonke yaseSamoa  UNksz Filomena Ah Kuoi – IYunivesithi yaseNingizimu Pacific (iSamoa Campus)  UDkt. James Smallcombe kanye noPr Ollie Jay – IYunivesithi yaseSydney   
Ukuguqulwa kwe-bioconversion kwemfucuza yemvelo yasePacific ibe yi-Medium-Chain Fatty Acids (MCFAs) kanye ne-biofuels ezithuthukisiwe  UDkt Prasanna Kumar Yekula – I-Papua New Guinea University of Technology  UDkt Savitha De Britto – Inyuvesi yaseGoroka  UDkt Jing Zhao -IYunivesithi yaseNew South Wales  UDkt Krishna Kumar Kotra – IYunivesithi yaseNingizimu Pacific, i-Emalus Campus, eVanuatu  
Abesifazane abakhuthaza ukujikeleza ePacific: Ukuqinisa amandla esifunda emiphakathini ekwazi ukumelana nesimo sezulu  UDkt Laisa Ro'I – IYunivesithi yaseNew Caledonia  UDkt Jérémy Yune – IYunivesithi yaseFrench Polynesia  UDkt. Dorothea Bowyer kanye noMqondisi Wezabasebenzi uMaria Varua – IYunivesithi yaseWestern Sydney  UNkk Susana Telakau – UNobhala Wohlelo Lwezemvelo Lwesifunda sasePacific (i-SPREP)  
Uhlelo oluhlanganisiwe lwe-drone oluvela ngaphansi kwamanzi oluhlanganisa i-satellite ukuze kuqashwe ama-coral reef kanye nokumelana nesimo sezulu  UDkt Utkal Mehta – IYunivesithi yaseNingizimu Pacific (ikhampasi yaseLaucala), eSolomon Islands  UMnu. Alvin Prasad – IYunivesithi yaseFiji  Pr Ashad Kabir – Charles Sturt University (CSU)  Pr Anil Gavade -KLS Gogte Institute of Technology, eBelagavi, eNdiya  
Izixazululo ezisekelwe emvelweni zokuphepha kwamanzi eziqhingini zaseBauxite-Rich: Ucwaningo lokuhlola endaweni okugxilwe kuyo eSiqhingini saseWagina  UDkt. Timothy Girry Kale – ISolomon Islands National University  UDkt Meseret Dawit Teweldebrihan – The Papua New Guinea University of Technology  I-Assoc Pr Anouk Ride – I-Australian National University (ANU)  UMnu Cyril Bernard Rachman – Institut Teknologi Sepuluh Nopember (ITS)  

Ukuthuthukisa abesifazane emnothweni we-blue, eFiji naseTonga

Naphezu kokuba abesifazane beyimbangela yokuphila ogwini lwasePacific, amazinga osomabhizinisi besifazane ahlala ephansi. UDkt. Shalini Singh waseFiji National University uhola ithimba elisebenzisa izindlela ezisekelwe kumasiko, okuhlanganisa nenqubo yendabuko yokuxoxisana yaseTalanoa, ukwakha uhlaka losomabhizinisi oluhlanganisa wonke umuntu ezimbonini ezisekelwe olwandle.

“Ukuthola iTupu Grant yokuqala kuyilungelo elikhulu futhi kuyimbangela enamandla,” kusho uDkt Singh. “Lesi sibonelelo sisihlomisa ukwandisa izinhlelo zethu, siphakamise ubuholi besifazane, futhi siqhube ukukhula okusimeme okuqinisa imiphakathi yethu kanye nezimboni ezisolwandle.”

Umphenyi ohlangene uDkt. Jane Menzies wase-University of the Sunshine Coast wanezela: “Ukwakha ubudlelwano obuseduze phakathi kwethimba labacwaningi mayelana neFiji, iTonga, i-Australia, neNew Zealand kuyisibonelo sendlela esingakha ngayo ubudlelwano ukuze sifinyelele i-SDG yesihlanu ye-UN yoLingano Lobulili.”

UDkt Shalini Singh eqhuba iTalanoa esigodini saseSawakasa.

Amanzi ahlanzekile eWagina Island, eSolomon Islands

E-Wagina Island, amanzi angaphansi komhlaba asengozini ngenxa yokungena kwamanzi anosawoti kanye nokungcola kwe-bauxite. UDkt. Timothy Girry Kale waseSolomon Islands National University uzama ikhambi elishibhile, elisekelwe emvelweni lokubuyisela ukuphepha kwamanzi emiphakathini ethintekile.

“Lolu xhaso luzosisiza kakhulu ekuthuthukiseni ukuqoqwa kwedatha, ukubandakanya imiphakathi yasendaweni kanye nokuthuthukisa amasu asebenzayo afaka isandla ekunciphiseni izingozi zezinhlekelele kanye nentuthuko esimeme esifundeni sethu,” kusho uDkt Kale.

Mayelana ne-Tupu Pacific Research Grant

The Isibonelelo Socwaningo saseTupu Pacific iphethwe yi-ISC Regional Focal Point for Asia and the Pacific futhi ixhaswe nguMnyango Wezimboni, Isayensi Nezinsizakusebenza Zikahulumeni wase-Australia, ngokubambisana nePacific Islands Universities Regional NetworkLolu hlelo lusekela amaqembu ocwaningo oluqhutshwa yizifunda eziningi ngokubambisana, oluholwa yiPacific akhiwe okungenani amanyuvesi amabili asePacific Island kanye neyunivesithi eyodwa yase-Australia ebambisana kumaphrojekthi ahambisana ne-Blue Pacific Strategy 2050.

Hlala unolwazi lwakamuva ngezincwadi zethu zezindaba