bhalisela

I-Open Science round up: Ukucabanga kabusha ukuhlolwa kocwaningo nokuvuselela ukuzibophezela komhlaba wonke ekuvulelekeni

Kulolu shicilelo, sifaka isihloko somhleli kuphrojekthi ye-Open and Universal Science (OPUS) kanye Nohlaka lwayo Lokuhlola Umcwaningi oluguquguqukayo, oluqaphela iminikelo kusayensi evulekile, ukufundisa, ubuholi, kanye nokuqhakambisa ulwazi.

Mayelana umbhali: Sal Umculo

U-Sal Music uchwepheshe wezokuxhumana oneminyaka engu-24+ yesipiliyoni. Njengamanje, u-Sal uyiNhloko yoMnyango Wokusabalalisa Nokuxhumana e-International Consortium of Research Staff Associations (I-ICORSA).

Ukuhlola kabusha ucwaningo: Imiphumela esemqoka evela kuphrojekthi ye-OPUS

Ingqungquthela Yokugcina ye-OPUS, eyabanjwa ngoJulayi 2025 e-International Institute of Educational Planning ye-UNESCO, yaphawula ingqophamlando ebalulekile ukulungisa kabusha ikusasa lokuhlola ucwaningo kulo lonke elaseYurophu nangale kwayo.

Uhambo lwe-OPUS lwaqala ngombuzo olula: Singayikhuthaza kanjani futhi siyivuze kanjani isayensi evulekile? Nokho, i I-OPUS Consortium ngokushesha babona ukuthi imisebenzi yesayensi evulekile ayinakuhlukaniswa kweminye imizamo yocwaningo. Abacwaningi abalokothi bahlanganyele kuphela kwisayensi evulekile, futhi akufanele bahlolwe kuphela kuleyo misebenzi.  

Emnyombweni womnikelo we-The Open and Universal Science (OPUS) ume Uhlaka Lokuhlola Umcwaningi (RAF) – ithuluzi elakhelwe ukwenza bona futhi umvuzo inqwaba yeminikelo yezifundo.

The I-OPUS Framework ihlonza izizinda ezine ezibalulekile zomsebenzi:

  1. Ucwaningo (iziphakamiso, ukuphathwa kwedatha, isofthiwe, ukushicilela);
  2. Imfundo (ukuthuthukiswa kwezifundo, ukufundisa, ukugadwa);
  3. Ubuholi (izindima zokuphatha, ukubamba iqhaza kwekomiti);
  4. I-Valorization (ukuxhumana kwesayensi, ukubandakanya imboni, ukuhweba).

Uhlaka luphinde luhlanganise nesethi ethile yezinkomba zokukhuthaza nokuklomelisa isayensi evulekile, ehlanganiswe ku-Open Science Career Assessment Matrix (OSCAM2) ezinikele.

Ngaphezu kwalokho, okuhlukanisa i-OPUS Framework ukuguquguquka kwayo kanye nokwakheka okuguquguqukayo. Isebenza kuwo wonke amazwe, imikhakha, nezinhlobo zenhlangano, iyahlinzeka nezimo izinkomba, esikhundleni samamethrikhi aqinile. Izinhlangano zingakhetha, zicwenge, zihlanganise, noma zihlukanise izinkomba njengoba kudingeka. 

Isibonelo, inkomba "yokushicilelwa" engxenyeni yohlaka yokuqinisekisa ingase ihlanganise ukuphrinta kanye nenkundla yezokuxhumana, futhi "ukubonakala" kungaba ngokomzimba noma kwedijithali, kusukela ezingxoxweni nezinkomfa kuya kuma-workshops nokurekhodwa. Lokhu kuvumela izikhungo ukuthi khetha futhi ucwenge izinkomba ngokusekelwe kuzimo zazo ezihlukile futhi uzisebenzise ngobuningi noma ngekhwalithi.

Ngaphezu kwalokho, uhlaka luyabona ukuthi abacwaningi bangase babe semazingeni ahlukene emisebenzini yabo futhi bahlanganyele ezinhlotsheni ezahlukene zemisebenzi yocwaningo. Ngakho-ke izinkomba ziyahlukaniswa ezinqubweni, emiphumeleni, kanye nemiphumela yokuthwebula ukuthi abacwaningi bangenza umsebenzi (inqubo), bakhiqize umphumela obambekayo (ophumayo), noma bazuze imiphumela yesikhathi esifushane ukuya kweliphakathi. 

Ekugcineni, Uhlaka idlulela ngale kwezinkomba ezisuselwe ekuphumeni njengezibalo zokushicilela, izici zomthelela wejenali, nama-h-indices ukuze kuhlanganiswe imvelo ehlukahlukene yomsebenzi wezemfundo.

Kodwa ithiyori isho okuncane ngaphandle kokuqaliswa, futhi Uhlelo lomshayeli we-OPUS wethule ubufakazi obuqand' ikhanda bokuthi uguquko lwesikhungo luyafezeka. Kuzo zonke izinhlangano ezinhlanu ezibambe iqhaza - ezintathu ezenza ucwaningo nezimbili ezixhasa ucwaningo - Uhlaka lwasetshenziswa ukuze kubuyekezwe indlela yokuphromotha, kuhlanganiswe izinkomba zesayensi evulekile ezinqubweni zokuhlola, nokuqeqesha ababuyekezi ekuhloleni okufanele. Laba bashayeli bezindiza babonise ukuthi ngokuzibophezela kobuholi kanye nokwesekwa okuhambisanayo, kungenzeka ukudlulela ngalé kwamamethrikhi asekelwe ekushicilelweni uye ezindleleni zokuhlola eziphelele nezivulekile. 

Nokho, ukumelana kwamasiko kusuka abacwaningi, ababambiqhaza, Futhi abenzi bezinqubomgomo babonakale bebalulekile, ikakhulukazi lapho imisebenzi yesayensi evulekile ibonwa njengomsebenzi owengeziwe onqanyuliwe emsebenzini wansuku zonke. Izinhlelo eziyimpumelelo zabhekana nalolu daba ngokubonisa ngokucacile izinzuzo, zinikeze ukwesekwa okubambekayo, ukuqaphela iminikelo, nokuhlanganisa imisebenzi ehlobene nezinhlaka zokuqhubeka nomsebenzi. Ngempela, enye inselele ikhombe ukugcina kusenesikhathi-abacwaningi bemisebenzi, ngenxa yokungaqini kwezinkontileka, yagqamisa isidingo sezindlela ezizinzile zemisebenzi ehambisana nezinguquko zokuhlola.

Iphrojekthi ye-OPUS ine Esungulwe ngaphezu kwezinhlaka nemihlahlandlela; yona idale umphakathi wokuzibophezela ozinikele ekuguqulweni kokuhlola ucwaningo. Indlela eya phambili idinga ukubambisana emazingeni amaningi: ubuholi besikhungo kumele buhlinzeke ngezinsiza kanye nokuhlonishwa; ama-ejensi kazwelonke kufanele ahambisane nemigomo yesayensi evulekile; futhi izinhlaka kufanele zisekele esikhundleni sokuthwalisa kanzima abacwaningi asebesebenze ngokweqile. Nokho, i-OPUS ikhombisa ukuthi ngisho nezinyathelo ezincane zingadala ushintsho olunengqondo.

Amasiko ezemfundo ashintsha kancane, kodwa ngezinhlelo zokusebenza ezicacile, imiphakathi ebambisene, nokusekelwa okuqhubekayo, ukuguqukela ekuhloleni ucwaningo olusobala, olunomthwalo wemfanelo, noluvuleleke ngempela kuyaqhubeka. Izinhlaka sezimi ngomumo; manje sekuza umsebenzi obalulekile wokuzishumeka ohlelweni lwesiko locwaningo!


Disclaimer
Ulwazi, imibono nezincomo ezivezwa kumabhulogi ethu ezivakashi ezabantu ngabanye, futhi azibonisi izindinganiso nezinkolelo zoMkhandlu Wesayensi Wamazwe Ngamazwe.


Thola imijikelezo yesayensi evulekile yesikhathi esizayo ngqo ebhokisini lakho lokungenayo - bhalisa manje.

Intuthuko yakamuva kwisayensi evulekile 

  • Kwethulwe uhlelo locwaningo lomhlaba ukuze kuthuthukiswe isayensi evulekile. Ukusebenzisana okusha kwamazwe ngamazwe, iGlobal Research Initiative on Open Science (GRIOS) kwamenyezelwa ngomhla zingama-24 kuSepthemba ukuze kuhlinzekelwe ukuhlanganisa okuphelele kanye nezincomo ezisekelwe ebufakazini zokuthuthukisa izinqubo zesayensi evulekile emhlabeni wonke ukuze kuzuze umphakathi kanye nocwaningo ngokwalo. 
  • Amagebe okuxhaswa ngezimali amisa inqubekelaphambili yesayensi evulekile yase-Afrika. Ukusekelwa kwesayensi evulekile e-Afrika kudinga izinguquko eziphuthumayo, njengoba amanani aphezulu okushicilela kanye nokuxhaswa ngezimali okuncane okungapheli kusongela ukuvala abacwaningi bezwekazi ekukhiqizweni kolwazi lomhlaba wonke, umhlangano ongokoqobo okwaxoxwa ngawo njengengxenye Yengqungquthela Yesayensi Ye-UN ngoSepthemba. 
  • I-Principles of Open Scholarly Infrastructure (POSI) 2.0 ikhishwe. I-POSI 2.0, ekhishwe ngo-Okthoba 2025, ibuyekeza uhlaka oluqhutshwa umphakathi lwezingqalasizinda zocwaningo ezisimeme, ezisobala, nezithembekile - isiqondiso esiqinisayo mayelana nokubusa, ukusimama kwezezimali, izinqubo zemithombo evulekile, ukuphathwa kwedatha, nokuqhubeka kwesikhathi eside. 

Kumele kufundwe kwisayensi evulekile 

Vula imicimbi yesayensi namathuba 


Image by I-CHUTTERSNAP on Unsplash

Hlala unolwazi lwakamuva ngezincwadi zethu zezindaba