Joyina Royal Society Te Aparangi ngomhlaka-3 Disemba 2025 ukuze uthole okubanzi ingxoxo yephaneli mayelana nezinsongo eziningi zobuqotho besayensi emhlabeni wonke, ukuthi zingasingathwa kanjani, kanye nendawo yeNew Zealand kumongo womhlaba.
Isayensi namuhla ibhekene nezinselele eziningi:
- Inkululeko yesayensi neyezemfundo iyehla emhlabeni wonke njengoba imibono ephikisana nesayensi igxiliswa kohulumeni abaningi bomhlaba.
- Izibopho zombuso ekuvumeleni isayensi njengelungelo lomuntu zihlala zinganakwa.
- Ukuziphatha okunganaki kwezesayensi kanye nokubusa kwazo zonke izinhlobo kuya kubukela phansi isayensi ngaphakathi.
- Izibalo zezimpi nezinhlekelele eziphuca umhlaba ithalente lesayensi eliphethwe yizizwe zonke ziyakhula unyaka nonyaka.
Ngaleso sikhathi lapho inqubekelaphambili yesayensi kwezinye zezinsongo ezikhona esintwini iphuthuma kakhulu, isayensi ngokwayo ingaphansi kwengcindezi enkulu kunangaphambili. Pho, yini engenziwa?
Iphaneli izodingida izinsongo eziningi zobuqotho besayensi emhlabeni wonke, ihlanganisa izikhulumi eziyisivakashi ezingochwepheshe ezivela kuMkhandlu Wesayensi Yamazwe Ngamazwe (ISC) IKomidi Lenkululeko Nokuzibophezela Kwesayensi.
Izikhulumi
- UMarcia Barbosa uyiPhini Likamongameli Wenkululeko Nomthwalo Wemfanelo Kwezesayensi WoMkhandlu Wamazwe Ngamazwe (ISC). Uyisazi sefiziksi kanye norector eNyuvesi yaseRio Grande do Sul, eBrazil, uchwepheshe wenqubomgomo yesayensi kanye nommeli owaziwayo emhlabeni wonke wokulingana kobulili kwezesayensi.
- Robert French uyiJaji Eliyinhloko langaphambili lase-Australia futhi owayeyiShansela Yenyuvesi YaseNtshonalanga Australia.
- UKarly Kehoe ubambe iqhaza kakhulu kuphrojekthi ye-ISC's Science in Time of Crisis mayelana nezinsongo ososayensi nezifundiswa ezibhekana nazo ngezikhathi zempi. UnguSolwazi Wezomlando, e-Saint Mary's University, eCanada.
- Krushil Watene, Uprofesa Ohlanganyele Wefilosofi eNyuvesi yase-Auckland, uhlanganisa ubudlelwano phakathi kwesayensi nezinhlelo zolwazi loMdabu, ikakhulukazi i-mātauranga Māori.
Iphaneli izoholwa engxoxweni ngu Dacia Herbulock, Umqondisi we-Science Media Center New Zealand.
Mayelana neKomidi le-ISC Lenkululeko Nomthwalo Wemfanelo Kwezesayensi
IKomidi liqapha izitayela ezihlobene nenkululeko yesayensi nezemfundo emhlabeni jikelele, leluleka i-ISC ngezitatimende ezisemthethweni nezikhundla, futhi likhulumele Izimiso Zenkululeko Nomthwalo Wemfanelo Kwezesayensi. IKomidi liphinde libambe iqhaza kumaphrojekthi amakhulu ezimpambanweni zesayensi, amalungelo abantu, kanye nefilosofi, njengencazelo yakamuva ye-ISC Ilungelo Lokuhlanganyela Nokuzuza Kwesayensi.
Isithombe ngu USulthan Auliya on Unsplash