Umfutho ozungeze ukuxhumana kwenqubomgomo yesayensi ohlelweni lwe-UN ubulokhu ukhula eminyakeni yamuva nje. Ekuthuthukisweni okuyingqophamlando, i Isivumelwano Sekusasa, eyamukelwa ngoSepthemba 2024 abaholi bomhlaba bamazwe angu-193, yanikezela isahluko sonke kwezesayensi, ubuchwepheshe, ukusungula izinto ezintsha, kanye noguquko lwedijithali. Lesi Sivumelwano sathembisa “isiqalo esisha sokusebenzelana kwezizwe ngezizwe,” siphawula ukuthi “Intuthuko olwazini, isayensi, ubuchwepheshe kanye nokusungula izinto ezintsha kungaletha impumelelo ekusaseni elingcono nelisimeme kakhudlwana lawo wonke umuntu.
Kuwo wonke u-2025, isayensi iqhubekile nokubamba iqhaza ezinqubweni nakwimiphumela emikhulu ye-UN ngo-2025, kusukela kumadokhumenti afana no-2025. I-Compromiso de Savilla, lo Isimemezelo Songqongqoshe Senkundla Yezepolitiki Yezinga Eliphezulu Yowezi-2025 Yentuthuko Esimeme, Kanye I-Awaza Political Declaration, ekusungulweni kwakamuva kwe Iphaneli yeSayensi Ezimele Yomhlaba Wonke ku-Artificial Intelligence.
Nokho okuningi akukaqinisekwa ekushintsheni kwenqubomgomo yesayensi yomhlaba. I-UN isendaweni engazinzile phakathi kwezingxabano zezwe, izinselelo zomnotho, kanye nenkinga yokwethenjwa komphakathi ezikhungweni zomhlaba. Ukwesekwa kusalokhu kuphezulu ukuze kwethulwe iSivumelwano Sekusasa, kodwa impumelelo incike ekuletheni ngempumelelo ezingeni lezwe, lapho ukutholakala kwezeluleko zesayensi ukuze kusekelwe ukuqaliswa okusekelwe kobufakazi kuhlala kungalingani.
Kwa-UNHQ, Amazwe Angamalungu abhekela ezingxoxweni Uguquko lwe-UN okuhlelelwe ekuqaleni kuka-2026 ukuphendula i Isinyathelo se-UN80, okungaqinisa noma kwenze buthaka amandla e-UN okuxhumana kwenqubomgomo yesayensi.
Kuphinde kubonakale ukuthi iyiphi inkomba inqubo ezayo yokukhetha a Unobhala-Jikelele omusha we-UN ngo-2026 kuzothatha, nokuthi abazongenela ukhetho bazobheka yini ukwandisa ifa likaNobhala-Jikelele u-Guterres ekukhuthazeni indima yesayensi kuNobhala we-UN nakulo lonke uhlelo lwe-UN.
Khonamanjalo, izingxoxo ezingakahleleki ziyaqhubeka ukuze kuqalwe ukuhlela izifundo ze ikusasa le-ajenda yentuthuko esimeme, okuhlanganisa indima yesayensi ekusethweni kwe-ajenda, ukwakhiwa kwenqubomgomo, ukusetshenziswa, nokubuyekezwa - nakuba ukuxoxisana okusemthethweni "ku-ajenda yangemuva kuka-2030" akulindelekile ukuthi kuqale kuze kube ngu-2027.
I-ISC izobe ilandela lezi zinqubo kanye nezinye eduze ukuze kutholakale amathuba okuqinisa ukuxhumana kwenqubomgomo yesayensi kanye nokubandakanya umphakathi wezesayensi emhlabeni wonke ezingxoxweni ze-UN.
Ngaphezu kwalokho, nansi eminye yemicimbi ebalulekile ye-UN i-ISC ezolungiselela yona ngo-2026:
Amalungu e-ISC akhuthazwa ukuthi abelane ngezinhlelo zokubamba iqhaza kunoma yimuphi wale micimbi ye-UN nezinqubo ezihlobene, futhi agqamise umsebenzi ofanelekile ongathuthukiswa ngeminikelo ye-ISC kule micimbi. Sicela usithinte ku [i-imeyili ivikelwe]
I-ISC ibheke ngabomvu ukuqhubeka nokusebenzisana ukuze kuthuthukiswe izinqumo ezinolwazi ngobufakazi ngo-2026—futhi, phakathi kwezinkinga eziningi kanye noguquko, ukukhuthaza isisekelo esiqinile sesayensi sekusasa le-multilateralism.
Isithombe ngu U-Eric Rothermel on Unsplash