Kulolu daba, sibonisa ukubukwa okuvela ku-OpenCitations, ingqalasizinda ye-Open Science enikeza idatha yokucaphuna yamahhala nevulekile kanye ne-metadata yezincwadi njengendlela ehlukile kunezingosi zolwazi ezizimele ezifana ne-Web of Science kanye ne-Scopus. Sisebenzisa ukuqonda okuvela ocwaningweni lwayo lwakamuva lomphakathi, le ngxenye ihlola ukungezwani phakathi kokuvuleleka, ukusebenziseka kanye nokusimama kwesikhathi eside, futhi iphikisana ngamamodeli amasha okuncintisana asekelwe ekuphatheni okwabiwe esikhundleni sezinga lokuhweba.
Ukugcina umgogodla: ukuncintisana kanye nokusimama kwengqalasizinda ye-Open Science
Ukubonakaliswa okuvela ku-OpenCitations
Mayelana umbhali:
UChiara Di Giambattista usebenza eNyuvesi yaseBologna njengoMqondisi Wezokuxhumana kanye noMphathi Wezokuthuthukiswa Komphakathi wengqalasizinda yeSayensi Evulekile i-OpenCitations, futhi unikeza ukwesekwa kokuphatha njengelungu elibalulekile le-Research Centre for Open Scholarly Metadata ngaphakathi koMnyango Wezifundo Ze-Classical Philology kanye Nezifundo Zase-Italy.
“Ingqalasizinda esezingeni eliphezulu ayibonakali”: yile ndlela uCameron Neylon, uJennifer Lin, noGeoffrey Bilder abachaze ngayo ingqalasizinda eyabiwe Iposi lebhulogi le-2015 ukwethula iMigomo Yengqalasizinda Evulekile Yezemfundo, isethi yeziqondiso ezichaza ukuthi ingqalasizinda evulekile esekela imiphakathi yocwaningo ingabuswa futhi isekelwe kanjani. Le ncazelo ihambisana I-OpenCtations, ingqalasizinda ye-Open Science, kusukela ngo-2010, ebigxile esicini esiyisisekelo kodwa esingavamile ukungabonakali sokuxhumana kwezemfundo: ukuhlinzeka ngedatha yokucaphuna yamahhala nevulekile kanye ne-metadata yezincwadi abacwaningi, amanyuvesi kanye nezinhlangano zocwaningo abavame ukuthembela kuzo ngezinsizakalo zokubhalisa ezifana ne-Web of Science kanye ne-Scopus. Le datha isekela ukuchazwa kwezemfundo, isiza ukulandelela amanethiwekhi okukhiqizwa kolwazi, futhi isekela imikhuba yokuhlola ucwaningo esobala nephindaphindwayo.
Ku-OpenCitations, ukuvuleleka kuwumsebenzi oyinhloko. Ingqalasizinda yayo, okuhlanganisa idatha, izinsizakalo, kanye nesofthiwe, ivulekile ngokuphelele, ngokungafani nezizindalwazi zokucaphuna ezizimele ezibeka lolu lwazi ngemuva kwezindonga zokukhokha, ngaleyo ndlela zikhawulela imikhuba yokuhlola ucwaningo esobala. Ku-OpenCitations, zonke izinsizakalo zimahhala futhi zihloselwe ukuhlala zinjalo, ngoba ingqalasizinda yadalelwa umphakathi futhi ilawulwa umphakathi ngokwawo ngemodeli yokubusa ehlanganyelwe.
Njengoba lokhu kwenzeka, ekupheleni kuka-2025, i-OpenCitations yethule uhlelo inhlolovo yomphakathi ukuqonda kangcono ukuthi umphakathi obanzi wezemfundo ubona kanjani ingqalasizinda. Ucwaningo lugxile ezinsizeni, ukuzibandakanya kanye nokuqwashisa okuhlose ukuhlola ngokungaqondile umbuzo: uma ukungabonakali kuyingxenye yamandla engqalasizinda, ingabe nakho kungaba umkhawulo?
The Imiphumela, eyayihlanganisa uhlu oluhlukahlukene lwabaphenduli, ikhombisile ukuthi enye yezinto eziyinhloko ezibangela ukwazisa i-OpenCitations umsebenzi wayo kanye nezindinganiso zayo zokuvuleleka. Kodwa-ke, lokhu kuyaphambana nokutholakele mayelana nezithiyo zokwamukelwa: I-OpenCitations iyaziwa kabanzi njengendlela ethembekile esikhundleni sedathabheyisi ezizimele, kodwa ukwamukelwa kuvame ukuba yinto ehlukanisayo phakathi kokuvuleleka kanye nezinto eziwusizo njengokumbozwa, imvamisa yokuvuselelwa kanye nokusebenza.
Lokhu kusikisela iphuzu elibalulekile: amanani kuphela awanele ukuqinisekisa ukwamukelwa, futhi kubonisa inselele ebanzi edlula i-OpenCitations. Kuyo yonke indawo yomhlaba wonke ye-Open Science, ingqalasizinda icelwa kakhulu ukuthi incintisane ezindaweni ezibunjwe yizindinganiso zezentengiselwano, noma ngabe i-logic yazo eyisisekelo ihlukile ngokuyisisekelo. Ngakho-ke, umbuzo awukona nje kuphela ukuthi ingqalasizinda evulekile ingakhula kanjani, kodwa ukuthi ingahlala kanjani isebenza futhi inomthelela ngaphandle kokuphinda i-logic yezinhlelo ezizimele.
Ngezingqalasizinda ezifana ne-OpenCitations, "ukuncintisana" akukhona ukuphindaphinda izinga lezentengiselwano noma ukuphishekela ukwanda okungenamkhawulo. Esikhundleni salokho, kumele kuchazwe kabusha njengekhono lokuthuthuka ngezindlela ezingokoqobo futhi ezihambisana nezidingo zomphakathi kanye nezinsiza ezitholakalayo. Lo mbono usekelwe esimisweni esiyinhloko sezingqalasizinda ezisekelwe emphakathini, okuzinzile kwazo kuncike ekuphathweni ngokubambisana: ingqalasizinda ingeyomphakathi, futhi uma nje umphakathi uqhubeka nokwabelana nokusekela umsebenzi wawo, ingqalasizinda ngokwayo ingaqhubeka ikhona. Umthwalo wemfanelo kanye nokwethembana okwabiwe, kanye nezindinganiso eziqondiswa ukuvuleka hhayi ukuhlukaniswa, kuchaza imodeli engase iphindaphindeke futhi idluliselwe yokuzinza kwengqalasizinda ye-Open Science kabanzi..
Ku-OpenCitations, lo mbono wokukhula okusimeme uhumusha ube umgwaqo wendlela igxile ekuqiniseni indima yayo njengengqalasizinda ejulile ngaphakathi kwesistimu yezemfundo. Lokhu kuhlanganisa ukuqinisa ukusebenzisana nezinye izingqalasizinda zocwaningo, kufaka phakathi ezinye izizindalwazi ezivulekile zezincwadi ezivulekile, ukwandisa imithombo yedatha yokucaphuna, kanye nokunciphisa izithiyo zokufinyelela ngokusebenzisa izifundo kanye nezinhlelo zokungenisa abasebenzisi abayinhloko.
Ukukhula ngokunenjongo: lokhu kungaba yinselele enkulu yengqalasizinda evulekile njenge-OpenCitations. Ukuvuleleka njengenani lokusungula kumele kubonakale hhayi kuphela ezimisweni zokubusa, kodwa futhi nasekusebenzisekeni kwansuku zonke, okungukuthi, ukuthi ingqalasizinda ingafinyelelwa kalula kangakanani, ihlanganiswe, futhi ithembeke ekusebenzeni. Lapho ukufinyeleleka, ukusebenza, kanye namanani kusebenza ndawonye kunokuba kube nokungezwani, ingqalasizinda evulekile ingaqaphela ngokugcwele indima yayo njengezindlela zokuncintisana ngaphakathi kwendawo yocwaningo yomhlaba wonke.
Intuthuko yakamuva kwisayensi evulekile
- I-UNESCO yethula i-Open Science Platform ukuqinisa ukubambisana komhlaba wonkeIpulatifomu ihlose ukusekela amazwe ekusebenziseni izinqubomgomo zesayensi evulekile ngokunikeza izinsiza ezabiwe, amathuluzi, kanye nezindlela zokuxhumanisa zezinhlelo zolwazi ezibandakanya kakhulu.
- Isitatimende seSayensi yaseYurophu sidinga ukuhambisana okuqinile phakathi kwemikhuba yesayensi evulekile kanye nezinhlelo zokuhlola ucwaningo ukuqaphela kangcono iminikelo nemiphumela yocwaningo eyahlukahlukene.
- I-United Kingdom Research and Innovation izokhipha imali yokushicilela okuvulekile okuhlanganisiwe njengengxenye yesu layo elibanzi lokusheshisa ukushintshela ekufinyeleleni okugcwele okuvulekile.
- Isihloko se-Open Access Week 2026 simenyezelwe: “Izindleko Zolwazi”: Lo mkhankaso uzokhuthaza ingxoxo yomhlaba wonke ngezindleko zezimali, ezenhlalo kanye nezakhiwo ezihlobene nokudala, ukufinyelela kanye nokwabelana ngolwazi.
- I-Creative Commons yethula iphrojekthi ye-Open Preprints ukuqinisa ukubonakala, ukutholakala kanye nokusetshenziswa okunesibopho kwemibhalo yangaphambi kwesikhathi kuyo yonke indawo yocwaningo lomhlaba wonke.
- UMkhandlu Wocwaningo wase-Australia ufuna igalelo lomkhakha ekuguqulweni kokuhlolwa kocwaningo ukwazisa izindlela zesikhathi esizayo zokuhlola ikhwalithi yocwaningo, umthelela, kanye nokwenza kahle e-Australia.
- Isimemezelo saseBarcelona sikhipha ubizo lokuthuthukisa ikhwalithi yedatha yezimali ezivulekile. Abasayini kanye nabalingani bayakhuthazwa ukuqinisa izindlela zokuxhasa ngezimali ukuze kuthuthukiswe ukucaca, ukusebenzisana kanye nokuhlaziywa kohlelo locwaningo.
- I-Diamond Open Access Summit ishicilela imephu yendlela kanye nohlelo lokusebenza, ukuchaza izinto eziza kuqala ekuthuthukiseni ukushicilela okuvulelekile okusimeme, okuholwa ngumphakathi kanye nokungathengiswa emhlabeni wonke.
- Abasebenzi bemitapo yolwazi baseNigeria bakhuthaza ukwamukelwa kabanzi kokufinyelela okuvulekile, becela ukusetshenziswa okukhulu kokufinyelela okuvulekile ngenkathi begcizelela isidingo sokuqapha imikhuba yokushicilela engafanele neyingozi.
- I-Preprints.org igubha iminyaka eyishumi yayo nge-Popular Preprints Award. Ipulatifomu igubha iminyaka eyishumi yokusatshalaliswa kwangaphambi kokunyatheliswa ngokuqaphela okuthunyelwe okubukwe kakhulu nokunethonya.
- Izindleko zokushicilela kwezemfundo zibhekwa nguhulumeni kaTrump. Ukubuyekezwa kokusetshenziswa kwemali kukahulumeni ekushicilelweni kwezemfundo kuvusa impikiswano entsha mayelana nezindleko zokushicilela, ukufinyelela kanye nenani locwaningo oluxhaswe ngumphakathi.
- Umbiko omusha we-PLOS ukhomba izindlela zokushicilela zezifundo zokusekela isayensi evulekile futhi ichaza izinguquko ezisebenzayo ezinhlelweni zokushicilela, ingqalasizinda kanye nokuhlola ucwaningo ukuze kuqashelwe kangcono imiphumela ehlukahlukene yocwaningo futhi kusekelwe isayensi evulekile ngezinga.
- I-OpenAIRE ibeka isu layo lika-2026-2028 lokukhulisa ukuvuleleka, ukwethembana kanye nobuhlakani, ukuchaza izinhlelo zokuqinisa ingqalasizinda yokuxhumana yezifundo evulekile, ukuthuthukisa izinsizakalo zolwazi locwaningo kanye nokusekela uhlelo locwaningo olucacile noluxhumene kakhudlwana.
- IBhange Lomhlaba lifinyelela ingqophamlando yamaphakheji ocwaningo angu-500 abiwe ngenqolobane yalo yesayensi evulekile, okubonisa imizamo yayo ekhulayo yokuthuthukisa ukucaca, ukukhiqizwa kabusha, kanye nokusetshenziswa kabusha kwemiphumela yocwaningo kanye nezinto eziyisisekelo.
Kumele kufundwe kwisayensi evulekile
Vula imicimbi yeSayensi namathuba
- 30th Ingqungquthela Yomhlaba Wonke Yaminyaka Yonke Yezinkomba Zesayensi Nobuchwepheshe – 9-11 Septhemba, e-Antwerp, eBelgium
- Iforamu ye-4 ye-OECD Blue Sky mayelana nedatha kanye nezinkomba zesayensi, ubuchwepheshe kanye nokusungula izinto ezintsha – 14-16 Septhemba, eParis, eFrance
- 18th Ingqungquthela Yokufinyelela Okuvulekile yaseBerlin – 15-17 Septhemba 2026, eBerlin, eJalimane
- Ingqungquthela Yonyaka ye-OASPA – 21-23 Septhemba, eDubrovnik, eCroatia
- Iviki Lamazwe Ngamazwe Lokufinyelela Okuvulekile – 19-25 Okthoba 2026, emhlabeni jikelele
- Ingqungquthela Yomhlaba Wonke Yokuhlonza Okuqhubekayo (i-PIDfest) 2026 – 27-29 Okthoba, eLeiden, eNetherlands
- Shayela iziphakamiso: Ukuhlanganiswa kobufakazi be-GRIOS kwisayensi evulekile (Umnqamulajuqu: 20 Julayi 2026)
- Shayela izifundo zamacala: I-OSMI - Abahlinzeki bokuqukethwe kwezazi bayiqapha kanjani i-Open Science? (Umnqamulajuqu: 31 Julayi 2026)
- Isicelo sokuqokwa: Amalungu eKomidi Eliqondisa Izindawo Zokugcina Izinto Ezivulekile (Umnqamulajuqu: 31 Julayi 2026)
- Isicelo sokuthumela: Ingqungquthela yonyaka ye-Association for Interdisciplinary Meta-Research and Open Science (AIMOS) (Umnqamulajuqu: 15 Agasti)
Isithombe ngu Izithombe ze-Getty ze-Unsplash+