bhalisela

Indlela yabantu yokuqala yokwakha izindlela zedijithali

Indaba ye I-Scientific Research Council (SRC) e-Jamaica ingenye yezinguquko. Njengengxenye yephrojekthi ye-ISC Izinhlangano zesayensi ku-digital age, ithimba le-SRC lathatha isinyathelo emuva ekugxileni kwezobuchwepheshe kuphela futhi laqala ukubeka abantu - abasebenzi, amaklayenti, nozakwethu - enhliziyweni yesu labo ledijithali.

Kuphakathi nasekuseni e-Kingston futhi uhamba usuka egumbini lomhlangano e-SRC yase-Jamaica, u-Ricardo Gowdie, Umholi Wethimba Le-Management Information Systems (MIS), ubheka uhambo lwakhe lobungcweti nokuthi yini ekhuthaze umsebenzi wakhe kuze kube manje. 

"Ngingathanda ukubona iJamaica iba izwe eliqhutshwa ubuchwepheshe, futhi empeleni ngizama ukusebenza ngendlela yami ukuze lokho kwenzeke. Ngihlonishwe ngokuba nesandla ekuthuthukiseni indlela uMkhandlu onethonya elifana ne-SRC elizamukela ngayo izikhathi esikuzo."

U-Ricardo usebenze endaweni yedijithali iminyaka engamashumi amabili edlule, kanti unyaka odlule nesigamu use-SRC. Njengesikhungo socwaningo sikaNdunankulu wase-Jamaica, i-SRC inikeza izinsiza ezihlukahlukene, okuhlanganisa ukwesekwa kocwaningo lomkhakha wezolimo, ukuthuthukiswa komkhiqizo nokuhlola, kanye nesikhungo sokuhlola ukukhiqizwa kokudla lapho amabhizinisi engakhiqiza khona ama-prototypes noma imikhiqizo ukuze babandakanye imakethe. Endimeni yakhe, u-Ricardo wengamela ukubaluleka kwamasu oMkhandlu okusebenzisa izixazululo zobuchwepheshe okuhloswe ngazo ukuthuthukisa ukusebenza kahle kanye nokulethwa kwezinsizakalo.

Ithimba le-MIS e-Jamaica's Scientific Research Council. Ukusuka kwesobunxele: uTa-Von Marsh, uValencia Brown, uRomane Bryan, uRicardo Gowdie, uChinelle Clarke.

Kungani kuyidijithali, futhi ngani manje?

I-SRC inombono ocacile wokukhula kwedijithali, ikakhulukazi ekuvuselelweni kwengqalasizinda kanye nokuphathwa kwedatha. Sekwenziwe inqubekelaphambili enkulu kuze kube manje, muva nje lapho u-Ricardo ebhekele ukwenziwa kahle kokuthi uMkhandlu uxhumana kanjani ngaphakathi kwawo, kanye nomhlaba wangaphandle. Uhole izinhlelo zokuthuthukisa izinhlelo zokuxhumana ezithuthukisa isivinini, ukuphepha, nokuthembeka kwedatha eshintshaniswa phakathi kweminyango eyahlukene yoMkhandlu. Ithimba le-MIS liphinde laklama kabusha iwebhusayithi ye-SRC ukuze kuthuthukiswe ukuxhumana nomphakathi, kanye nokuhlaziya okudidiyelwe ukuze kuqondwe kangcono izethameli zabo.

Iphrojekthi ye-ISC Izinhlangano zesayensi enkathini yedijithali kwafika ngesikhathi lapho i-SRC yayicabanga ngamasu ngokunciphisa ukungqubuzana endleleni esebenzisana ngayo nokufunda kumakhasimende ayo. Njengengxenye yeqembu, kuningi abebengagxila kukho. Kodwa-ke, bakhethe ukubeka phambili ingxenye eyodwa yebhizinisi labo engenisa imali enkulu: isikhungo sokuhlola. Lapha, bathengisa isikhathi sokusebenzisa indawo yabo enesitifiketi se-ISO, lapho amakhasimende engeza khona nama-prototypes okukhiqiza nokuhlolwa.

UDkt. Watson, uMqondisi Omkhulu we-SRC, uhola uhambo lweSikhungo Sokulingisa Ukudla samalungu e-Private Sector Organization of Jamaica (PSOJ). Isikweletu: © Scientific Research Council.
UDkt. Watson, uMqondisi Omkhulu we-SRC, uhola uhambo lweSikhungo Sokulingisa Ukudla samalungu e-Private Sector Organization of Jamaica (PSOJ). Isikweletu: © Scientific Research Council.

Njengamanje, ukuze kusetshenziswe indawo yokulinga imishini, amaklayenti kufanele abhukhe mathupha. Le nqubo yokuhlela ibilokhu ibangela ukubhukha okuphindwe kabili, okuholela ekungasebenzini kahle nasekumazini kahle amakhasimende. Inselelo enkulu wukungabi bikho kwezinto obala. Ayikho indlela elula yokubona lapho okokusebenza kutholakala, noma indlela yokuphatha uhlelo ngendlela eguquguqukayo. Ekujoyineni iphrojekthi ye-ISC, u-Ricardo nethimba lakhe bafuna isiqondiso sokuthi le nqubo yenziwa kanjani ibe yesimanje futhi balethe uhlelo oluzenzakalelayo lokubhuka ku-inthanethi. Ku-SRC, ukubhukha okungenazihibe kungavumela ukusetshenziswa okuhlelwe kahle kwemboni yabo, kanye nemali engenayo ebikezelwayo.

Indlela yokuhamba

Ngephrojekthi ye-ISC, u-Ricardo wethulwa ezindleleni ezintsha ezinwebise umbono wakhe. 

“Bengilokhu ngigxile kwezobuchwepheshe; ukuthi kwenziwa kanjani ukuthi kusebenze, kwenziwa kanjani,” kuchaza uRicardo. Kodwa manje, ngicabanga ngabantu abayisebenzisayo, ukuthi bazosebenzisana kanjani nayo, nokuthi izongena kanjani ekuhambeni komsebenzi wabo. Lolu wushintsho lwangempela.”

Amaseshini amkhuthaze ukuthi athathe indlela ehilela ukuxoxisana nababambiqhaza kusenesikhathi, ukuqonda okuhlangenwe nakho kwabasebenzisi, kanye nokuhlanganisa impendulo ibe yizigaba ezifanelekayo zephrojekthi. Lokhu kuguquguquka kwemiqondo kube nomthelela endleleni asondela ngayo ohlelweni olusha lokubhukha lwemboni yokuhlola. Esikhundleni sokwakha uhlelo olugcwele ngesikhathi esisodwa, u-Ricardo nethimba lakhe bakhethe ukuqaliswa ngezigaba, kuqalwe ngoMkhiqizo Osebenza Kancane (MVP). 

"Sinqume ukuqala kancane futhi sakhe ngokuqhubekayo. Ngaleyo ndlela, singakwazi ukulungisa futhi sithole impendulo esigabeni ngasinye," kuchaza uRicardo.

Leli su lihlelelwe ukwenza lula ukusebenza, kanti futhi linciphisa ukumelana nabasebenzi ngokubabandakanya kusenesikhathi ohlelweni. Njengengxenye yalokhu, uRicardo usebenze ngohlelo lokuphatha ushintsho oluhlanganisa ukubandakanyeka kwabasebenzi njalo ezigabeni zokuthuthukiswa.

U-Ricardo naye wethulwa ngokubaluleka okubalulekile kokubuka ngeso lengqondo. Kungakhathaliseki ukuthi ngokucabangela yonke iphrojekthi ebhodini elimhlophe, noma ngokubhala phansi izimfuneko ezithile zesigaba ngasinye, manje useyaqonda ukuthi ukucaca kuyisihluthulelo sokugwema izingibe. Lapho eqhubeka ebona ngeso lengqondo, kuba lula ukuyithola ukuze abone izikhala futhi aqinisekise ukuqondanisa.

Indlela ye-MVP iphinde ibavumele ukuthi bagweme amaphutha abizayo.

"Besifuna ukwenza isiqiniseko sokuthi sakha okuthile abasebenzisi abazofuna ukukusebenzisa," kusho uRicardo. 

Imikhiqizo yeklayenti le-Food Pilot Plant ikhonjiswa e-Expo Jamaica e-Kingston, Jamaica (2025). Isikweletu: © Scientific Research Council.

UMkhandlu oxhumene

Umbono wesikhathi eside ka-Ricardo we-SRC ucacile: i-ecosystem yobuchwepheshe egxile kubasebenzisi lapho amathuluzi edijithali eguquka njalo ukuze ahlangabezane nezidingo zabasebenzi namakhasimende ngokufanayo. Umgomo ekugcineni uwukwakha i-SRC exhunywe ngedijithali. Eyodwa lapho kokubili amasistimu angaphakathi kanye nezinsizakalo ezibhekene neklayenti kuhlanganiswe ngaphandle komthungo.

Njengoba u-Ricardo nethimba lakhe besebenzela ukuphothula uhlelo lokubhukha lwesikhungo sokuhlola, sebevele bahlela izinyathelo ezilandelayo zesu elibanzi ledijithali ku-SRC. Enye yezinsika ezibalulekile zalelisu ukufakwa kwedijithali kwempahla ebonakalayo, futhi u-Ricardo ubona ngeso lengqondo iphrojekthi ebeka isiteji semizamo yesikhathi esizayo yokwenza amadijithali. 

Uma uhlelo selusebenza ngokugcwele, u-Ricardo uthemba ukuthi luzovula indlela yokuhlanganiswa kwamathuluzi e-AI nokuhlaziywa kwedatha, okungathuthukisa ukufunda nokusebenza kwamakhasimende. Usevele uphonsela inselelo ithimba lakhe ukuthi licabange ukuthi lingasebenzisa kanjani le datha ukuze bathuthukise ukushesha nokusabela kwezinqubo zabo.

“Ngifuna siqhubeke nokwamukela uguquko lwedijithali ngendlela esisebenzelayo.Uhlobo lobuchwepheshe engifuna ukulwakha yilolo olwenza impilo yabantu ibe lula,” kuphetha uRicardo.


Isithombe sekhava: SRC


Ukuvunywa koxhaso: Lo msebenzi wenziwa ngosizo lwemali evela ku-International Development Research Centre (IDRC), e-Ottawa, eCanada. Imibono evezwe lapha ayimele ngempela leyo ye-IDRC noma Ibhodi layo Lababusi.


Hlala unolwazi lwakamuva ngezincwadi zethu zezindaba